Söz, insanlığın en eski taşıyıcısıdır; lakin her söz, her zaman kalplere aynı kudretle nüfuz edemez. Bazen bir işaret, bir sembol, bir bakış; ciltler dolusu kitabın anlatamadığını bir anda anlatıverir. İşte bu yüzden tarih boyunca milletler, duygularını ve davalarını yalnız kelimelerle değil, sembollerle de ifade etme ihtiyacı duymuştur.

İki parmağın havaya kaldırılmasıyla yapılan ve “zafer”i temsil eden işaret, bunun en bariz misallerindendir. Nice uzun nutukların anlatamadığını, o iki parmak tek başına anlatmış; cephelerde, meydanlarda, ekranlarda bir milletin veya bir topluluğun hissiyatını sade fakat tesirli bir şekilde dile getirmiştir.

Bugün ise Türk dünyasında, son otuz yıl içinde giderek büyüyen ve kök salan bir başka sembol dikkat çekmektedir: Bozkurt işareti. Bu işaret, yalnızca bir el hareketi değil; bir hafızanın, bir tarih şuurunun, bir millet olma idrakinin tezahürüdür. Kimi zaman sözün kifayetsiz kaldığı yerde, bu sembol konuşur; sessiz fakat derin bir anlatım kurar.

Daha düne kadar millî söylemlerden uzak duran, daha ziyade manevî sahada kalmayı tercih eden bazı kesimlerin dahi bugün bu sembole yönelmesi, üzerinde durulması gereken bir hâdisedir. Çünkü bu yöneliş, sadece bir işaretin yaygınlaşması değil; aynı zamanda ortak bir endişenin, ortak bir refleksin ifadesidir. Milletin birliğini, bütünlüğünü tehdit eden ayrıştırıcı ve yıkıcı akımlara karşı, sessiz ama kararlı bir duruşun sembolüdür bu.

Ankara’da bir spor başarısını kutlayan kalabalığın arasında, başörtülü genç bir hanımın bu işareti yapması; yahut henüz çocuk sayılabilecek yaşlardaki gençlerin aynı sembolü benimsemesi, bize şunu göstermektedir: Semboller, nesiller arasında köprü kurar. Bir fikir, bir ruh hâli, bir ideal; işte bu yollarla genç zihinlere sirayet eder.

Elbette her sembol, kendi bağlamında anlam kazanır. Bozkurt işareti de, tarihî ve kültürel bir arka planın ürünüdür. Onu yalnızca bir el hareketi olarak görmek, meseleyi yüzeyde bırakmak olur. Bu sembol, Türk milletinin asırlara yayılan varlık mücadelesinin, direncinin ve birlik arzusunun bir nişanesi olarak okunmalıdır.

Şu da bir hakikattir ki; bir milletin sembolleri ne kadar canlıysa, o milletin hafızası da o kadar diri kalır. Hafızasını diri tutan milletler ise kolay kolay çözülmez, dağılmaz, savrulmaz. Bu bakımdan, sembollerin kıymetini bilmek; onları kör bir taklitçilikle değil, şuurlu bir idrakle taşımak icap eder.

Netice itibarıyla, kelimeler elbette mühimdir; lakin bazen bir işaret, bir sembol, bir duruş, kelimelerin önüne geçer. Mesele, o sembolün neyi temsil ettiğini bilmek ve onu o şuurla taşımaktır. Çünkü semboller, ancak arkasındaki mana kadar değerlidir.