Aydemir: Fiyatın künyesi vatandaşa gösterilmeli

Önceki dönem milletvekillerinden, Parlamenter Gazeteci ve Yazarlar Birliği Başkanı İbrahim Aydemir, temel gıda ürünlerinde üretici ile market arasındaki yüksek fiyat farklarının vatandaş açısından anlaşılır hale getirilmesi gerektiğini belirterek, “Fiyat Künyesi” adıyla yeni bir uygulama önerdi.

Eylül ayında bazı tarım ürünlerinde üretici ile market arasındaki fiyat farkının dikkat çekici seviyelere ulaşmasını değerlendiren Aydemir, meselenin yalnızca “pahalı ürün” tartışması üzerinden yürütülmesinin eksik kalacağını ifade etti.

Aydemir, “Vatandaş raftaki etiketi görüyor, üretici elinden çıkan fiyatı biliyor. Fakat bu iki noktanın arasında ne olduğunu yeterince göremiyoruz. Asıl aydınlatılması gereken alan burasıdır. Bir ürünün fiyatı nerede, hangi maliyet veya işlem sebebiyle yükseliyor; bunu açıkça ortaya koymalıyız” dedi.

Eylül verilerinde üretici-market fiyat farkının limonda yüzde 633,4’e ulaştığına, kuru incir ve havuç gibi ürünlerde de yüksek farklar görüldüğüne dikkat çeken Aydemir, bu tablonun bütün aracılık faaliyetlerinin haksız olduğu anlamına gelmediğini vurguladı. Nakliye, depolama, fire, işçilik, ambalaj ve işletme giderlerinin doğal maliyetler olduğunu belirten Aydemir, tartışılması gereken noktanın makul maliyet ile açıklanamayan fiyat artışının birbirinden ayrılması olduğunu kaydetti.

FİYAT KÜNYESİ ÖNERİSİ

Aydemir, temel gıda ürünlerinde tüketicinin kolaylıkla ulaşabileceği sade bir fiyat geçmişi oluşturulmasını önerdi.

“Domatesi, limonu, patatesi alan vatandaş yalnızca son rakamı görmesin. Ürünün üreticiden yaklaşık hangi seviyede çıktığını, toptan ticarette hangi seviyeye geldiğini ve rafta kaça satıldığını da görebilsin. Bunu uzun tablolarla vatandaşı rakama boğarak yapmaya gerek yok. Üç-dört satırlık anlaşılır bir sistem yeterlidir” değerlendirmesinde bulundu.

Bu uygulamanın bir suçlama mekanizmasına dönüştürülmemesi gerektiğinin altını çizen Aydemir, fiyat zincirinin görünür hale gelmesinin dürüst üreticiyi, tüccarı ve perakendeciyi de koruyacağını ifade etti.

Aydemir, “Şeffaflık herkesi aynı kefeye koymaz; tam tersine kimin gerçek maliyetle çalıştığını, nerede olağan dışı bir hareket bulunduğunu ayırmayı kolaylaştırır. Piyasaya güven de böyle güçlenir” dedi.

DENETİM SONUCU VATANDAŞA DÖNMELİ

Ticaret Bakanlığının 2026’nın ilk sekiz ayında yaklaşık 322 bin firma ve 39 milyon ürünü denetlediğini, çeşitli aykırılıklar nedeniyle toplam 2,24 milyar lira idari para cezası uygulandığını hatırlatan Aydemir, yoğun denetim faaliyetinin önemli olduğunu kaydetti.

Ancak denetimin bir sonraki aşamasının fiyat hareketlerinin nedenlerini daha erken ortaya çıkarabilecek bir yapı olması gerektiğini savunan Aydemir, şunları ifade etti:

“Denetim elbette olacak. Fakat hedefimiz ceza rakamının büyümesi olamaz. Başarı, vatandaşın makul fiyata ulaşmasıdır. Üretici emeğinin karşılığını alacak, ticaret yapan insan makul kazancını sağlayacak, tüketici de açıklanamayacak fiyat sıçramalarının yükünü taşımayacak. Bunun için fiyat hareketini sonradan yakalamak kadar, zincirin hangi halkasında olağan dışı artış başladığını zamanında görmek önemlidir.”

Aydemir, dijital altyapıyla desteklenecek bir takip sisteminin ürün, bölge ve dönem bazındaki sıra dışı fiyat hareketlerini daha görünür hale getirebileceğini belirtti.

“Bizim aradığımız ucuzluk görüntüsü değil, adil fiyat düzenidir” diyen Aydemir, üreticinin zarar ettiği, tüketicinin pahalı aldığı bir piyasa tablosunun iki tarafı da mağdur ettiğini söyledi.

Aydemir, “Bir tarafta üreticinin ‘ucuza verdim’ dediği, diğer tarafta vatandaşın ‘pahalı aldım’ dediği bir yerde çözülmesi gereken ciddi bir mesafe vardır. Türkiye bu mesafeyi şeffaflıkla, güçlü denetimle ve doğru teknoloji kullanımıyla daraltabilir” değerlendirmesinde bulundu.