ERZURUM’UN İSİM SERÜVENİ

ERZURUM’UN İSİM SERÜVENİ Tarihi akış içerisinde Doğu-Batı mücadelesinin sınırdaki merkezi olan Erzurum’un, Urartular’dan Türkiye Cumhuriyeti’ne kadar çok sayıda isim değiştirdiği bildirildi. “Kalikale”, “Karin”, “Theodosiopolis”, “Arz-ı Rum”, “Erzen er-Rum” ve “Erzen-i Rum” gibi tarihi süreçte birçok ismi bulunan Erzurum’un, İslam fetihlerinin yolu olan “Theodosiopolis”de bulunduğu, çöküş sırasında da, “Kalikale” ismini aldığı kaydedildi. KONUKÇU İSİMLENDİRME TARİHÇESİNİ ANLATTI Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Enver Konukçu, Kali isimli bir bayanın, şehre ve kaleye çekidüzen vermesinin ardından onun adına izafeten Erzurum’un “Kalikale” ismini aldığını söyledi. Konukçu, 10. yüzyılın sonuna kadar, halifeler, Emeviler ve Abbasiler’in Kalikale’yi kullandıklarını kaydetti. MENAZIR-UL ULUM V ERZURUM Türk Tarih Kurumu’nun yeni yayınları arasında bulunan “Menazır-ul Avalim” isimli eserde, Erzurum’un isimleriyle ilgili olarak çok geniş detaylara yer verildiğini dile getiren Prof. Dr. Konukçu, bu eserin yazarı olan Aşık Mehmed Trabzonlu’nun, Osmanlı dünyasının birçok yerinde görev yaptığını ve Erzurum’a 1581 yılında geldiğini kaydetti. CANİKLİ VELİ EFENDİ’NİN ERZURUM’a KATKISI Erzurum Kadısı Canikli Veli Efendi’nin naipliğini yapan Trabzonlu’nun, Bayburt, Aşkale, Tortum ve Hınıs’ta mahkemeler kurulması yönünde önemli katkılarının bulunduğuna dikkati çeken Konukçu, “Aşık Mehmed Trabzonlu’nun en büyük özelliği ise, Cebel-i Erzurum denilen Palandöken’e tırmanan ilk kişi olmasıdır. Trabzonlu’nun aktardığı bilgilere göre, Kali şehrinin, yani bugünkü Erzurum’a güzel bir görünüm kazandıran, Armeniakos isimli yöneticinin kızı olan Kali’dir. Kendi isminin sonuna eklenen ‘kale’ sözcüğüyle İslami kaynaklarda Erzurum’un adı Kalikale ismiyle yer almıştır” diye konuştu. KALİ NE ANLAMA GELİYOR? Aşık Mehmed Trabzonlu’nun aktardığı bilgilere göre, Kalikale’nin, Kali’nün lütfu anlamına geldiğini ifade eden Prof. Dr. Konukçu, “Tanıtıma göre, Kalikale’nin bir çok kapısı vardır. Birinin, heralde ana kapının, girişte üst kısımda, Kali Hanım’ın kendi kabartma şekli bulunuyordu. Ki zamanımıza kadar intikal eden bilgilerde, Doğu’daki kalelerde ve Erzurum’da kalelere kendi rölyefini yerleştirmek gibi bir adet yoktu.” dedi. Konukçu, söz konusu eserde ayrıca, Erzurum’un Palandöken dağları ve şehrin coğrafi özellikleriyle ilgili olarak ta çok önemli bilgilerin bulunduğunu sözlerine ekledi.