DON OLAYI, TOPRAĞI DİRİ TUTUYOR

DON OLAYI, TOPRAĞI DİRİ TUTUYOR Doğu Anadolu Bölgesi'nde, kış aylarının toprakta görülen uzun süreli donma, topraktaki mikro organizma aktivitesinin devamlılığı ve bitki köklerine olumlu etkisiyle dikkat çekiyor. Atatürk Üniversitesi (A.Ü) Ziraat Fakültesi Toprak Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Canbolat, yaptığı açıklamada, Doğu Anadolu Bölgesi'nde sıcaklığın kışın eksi 25-30 dereceye kadar düşmesi sonrasında, toprakta meydana gelen don olaylarının, toprağa ve bitkilere olan etkisini değerlendirdi. MİKROORGANİZMA VE DON OLAYI Suyun donması sırasında çevreye ısı verildiğini, buharlaşma sırasında ise çevreden ısı alındığını belirten Canbolat, şunları kaydetti: ''Sıcak bir ortamda yere su döküldüğünde, çevre serinlemeye başlar. Bunun nedeni buharlaşmadır. Buharlaşma sırasında su molekülleri arasında mevcut olan hidrojen bağları kırılır. Bu kırılma, bir ısı enerjisine ihtiyaç duyar. İhtiyaç duyulan ısı enerjisi ise çevreden alınır. Buharlaşma çevre ısısında bir düşüşe neden olurken, donmada ise bunun tam tersi bir durum görülür. Donma sırasında hidrojen bağları gelişir ve bu bağlar çevreye ısı salar. Bir gram suyun donmasında, 80 kalorigram ısı açığa çıkar. Bunu toprak için düşündüğümüzde, toprak üzerindeki su donmaya başladığında, belli bir ısı enerjisi açığa çıkar. Bu ısı enerjisi toprağın alt katlarına doğru hareket eder ve daha derindeki toprağın donmasını önler. Bu durum özellikle toprak içerisinde mevcut olan mikroorganizma aktivitesi açısından önemlidir. Mikro organizma aktivitesinin devamlılığını sağlar.'' BİTKİLERE ETKİSİ Prof. Dr. Canbolat, donmanın bitkilere de etki ettiğini belirterek, ''Toprak yüzeyindeki donma, toprakta mevcut bitki köklerinin soğuktan korunmasını yani donun olumsuz etkisinden korunmayı sağlar'' diye konuştu. Buzun oluşması sırasında açığa çıkan ısının, toprağın alt kısımlarına bulunan suyun donmasını önlediğini ve bu durumun bitkilerin gelişimine katkı sağladığını ifade eden Canbolat, şöyle devam etti: ''Örneğin batıda kış aylarında don olayı meydana geldiği zaman bağların bulunduğu alan sulanarak, toprak yüzeyinde bir don tabakasının oluşması sağlanır. Dolayısıyla topraktaki yüzey donunca, bağın ve bitki köklerinin dona karşı direnci artırılmış olur. Buna bir örnek de kış aylarında, seralarda yapılan narenciye yetiştiriciliğinde, bitkilerin üst aksamının sulanması gösterilebilir.'' DON TOPRAK VERİMLİLİĞİNİ ARTIRIYOR Canbolat, ''Toprak yüzeyindeki donma, verimliliğe dolaylı olarak olumlu etki eder'' dedi. Verimlilikte, topraktaki besin maddelerinin miktarının önemli olduğunu ancak mikro organizmalarında verimlilikte etkili olduğunun unutulmaması gerektiğinin altını çizen Canbolat, ''Toprağın alt katmanlara kadar donmaması, o toprak verimliliğe gelebilecek zararı önler'' diye konuştu. DONMANIN ÇEŞİTLERİ Canbolat, toprakta hızlı ve yavaş olmak üzere iki tür donma görüldüğünü ifade ederek, şunları kaydetti: ''Toprağın fiziksel yapısı üzerinden değerlendirecek olursak, iki türlü donma görürüz. Bunlardan birisi hızlı, diğeri ise yavaş donmadır. Hızlı donmalar, şok donmalardır. Şok donmalarda topraktaki kesekli yapı ortadan kalkar. Yavaş donmalarda ise topraktaki çözülme sırasında kesekli bir durum ortaya çıkar. Bu arazilerde kesekleşme olması, erken ilkbahardaki tohumu toprağa ekmeniz sırasında, uygun bir ortam oluşturur. Bu da bitki gelişimi ve verimliliği açısından faydalıdır.'' Canbolat son olarak, özellikle kış mevsiminde yavaş don olaylarının görüldüğü bölgelerde, güz sürümlerinin yapılmasını tavsiye ettiklerini sözlerine ekledi.