Atıcı'dan 'Tarihte Harput Medreseleri'

14 yıllık saha tecrübesiyle Elazığ Kültür ve Turizm İl Müdürlüğü görevini yürüten Sanat Tarihçisi Kadir Atıcı, kentin Osmanlı dönemindeki devasa eğitim merkezi kimliğini belgeleyen "Tarihte Harput Medreseleri" adlı ikinci kitabını yayımladı.

Elazığ Kültür ve Turizm İl Müdürü Sanat Tarihçisi Kadir Atıcı, bölgede ve tarihi arşivlerde yürüttüğü araştırmalar sonucunda kaleme aldığı "Tarihte Harput Medreseleri" başlıklı ikinci kitabını yayımladı. 2004-2013 yılları arasında Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü'nde lisans ve yüksek lisans eğitimini tamamlayan Kadir Atıcı, Malatya'daki ilk görevinin ardından 2014 yılında Elazığ'a geçerek Harput İçkale Kazısı'nda kazı başkan yardımcılığı üstlendi. Saha ve yüzey araştırmalarıyla kırsal alanlardaki kültür varlıklarını tespit edip tescil ettiren Atıcı, Cumhurbaşkanlığı ve Osmanlı Arşivleri'ndeki verilere dayanarak 2021 yılında Harput'taki vakıf ve meslek gruplarını konu alan " Harput'ta Vakfa Tabi Meslek Grupları" adlı ilk kitabını çıkardı. Yürüttüğü saha ve arşiv incelemelerinde Harput'un Osmanlı döneminde 19 medreseye ev sahipliği yapan önemli bir eğitim merkezi olduğunu belirleyen Atıcı, günümüze yalnızca Esediye Külliyesi'ndeki bir medrese temelinin ulaştığını tespit etti. Tarihte Harput Medreseleri adlı ikinci kitabı yayımlanan yeni çalışmasında Harput medreselerindeki muallim silsilesini ortaya koyan Atıcı, İshak Sunguroğlu'nun " Harput Yollarında" eserindeki tasvirleri de mimari planlara dönüştürerek literatüre kazandırdı. 2026 yılının Şubat ayında Elazığ İl Kültür ve Turizm Müdürü olarak atanan Atıcı, idari çalışmalarının yanı sıra Harput yapılarındaki mitolojik sembolleri ve Orta Asya izlerini konu edinen üçüncü kitabı üzerindeki araştırmalarını sürdürdüğünü kaydetti.

Yoğun çalışmalar sonucu eserlerini kaleme aldığını ifade eden Elazığ İl Kültür ve Turizm Müdürü Kadir Atıcı, "2004-2013 yılları arasında Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü'nde lisans eğitimimi tamamladım. Kültür Varlıkları ve Korumacılık alanında yüksek lisans yaptıktan sonra ilk görev yerim Malatya oldu. 2014 yılında memleketim Elazığ'a dönerek burada sanat tarihi araştırmalarında ve arkeolojik kazı çalışmalarında teknik ekipte yer aldım. Prof. Dr. İsmail Aytaç başkanlığında yürütülen Harput İçkale Kazısı'nda kazı başkan yardımcısı olarak görevlendirildim. Saha çalışmalarının yanı sıra bölgenin saklı kalmış hazinelerini ortaya çıkarmak amacıyla yüzey araştırmaları gerçekleştirdik. Kırsal alanları, doğayı ve mezraları gezerek kültür varlıklarımızı tek tek tespit edip birçoğunu tescillettik. Bu çalışmalar sonucu elde ettiğimiz eserleri tasnif ve tahlil süreçlerinden geçirerek müzemize teslim ettik ve yerli ile yabancı turistlerin ziyaretine sunduk. Tüm bu saha ve kazı faaliyetlerimin yanı sıra Elazığ ve Harput üzerine özel araştırmalar yürüterek Cumhurbaşkanlığı ve Osmanlı Arşivleri'ndeki Hurûfât Defterleri'nden yararlandım. 2021 yılında çıkan ilk kitabımda, Hurûfât Defterleri'ndeki verilere dayanarak Harput'ta Vakfa Tabi Meslek Grupları'nı kaleme aldım ve kamu binalarında çalışan kişilerin meslekleri ile maaş aldıkları vakıfları belgeledim" dedi.

Saha ve arşiv araştırmaları sırasında Harput'un geçmişte Osmanlı coğrafyasının en önemli ilim merkezlerinden biri olduğunu öğrendiğini ifade eden Atıcı, " Ciddi bir ulema kadrosuna ve talebe yoğunluğuna sahip bulunduğunu tespit ettim. Talebelerin medreselerde yetişip icazet alarak Osmanlı coğrafyasının çeşitli noktalarına muallim olarak gönderildiğini ve bu ağın merkezinin Harput olduğunu gördüm. Yaptığım incelemelerde Harput'ta toplam 19 medrese tespit ettim; bunlardan günümüze yalnızca Esediye Külliyesi'ndeki bir medrese temeli ulaşabilmiş, diğer 18 medreseden ise herhangi bir iz kalmamıştır. Tüm bu bulguları 'Tarihte Harput Medreseleri' başlıklı ikinci kitabımda bir araya getirdim. Çalışmada Harput'taki ilk medrese mualliminden son muallime kadar olan silsileye yer verdiğim gibi, merhum İshak Sunguroğlu'nun 'Harput Yollarında' eserindeki medrese tasvirlerini mimari planlara dökerek araştırmacıların hizmetine sundum" diye konuştu.

İlk eserinde "Hurûfât Defterleri'nde Harput'ta Vakfa Tabi Meslek Grupları" konusunu işleyen Atıcı, Kültür ve Turizm müdürü olduğu şehre olan vefa borcunu yeni kitaplarla ödemeye devam edeceğini ifade ederek, "14 yıldır Elazığ'da sürdürdüğüm bu akademik ve saha çalışmalarının ardından, 2026 yılının şubat ayında Elazığ İl Kültür ve Turizm Müdürü olarak atandım. İdari görevimin yanı sıra araştırmalarıma ara vermeden üçüncü kitabım üzerinde çalışmaya başladım. Şehrimize ve mesleğime bir vefa göstergesi olarak hazırladığım bu yeni çalışmada, Harput'taki mimari yapılar üzerinde yer alan sembolleri, Orta Asya'dan bu coğrafyaya gelen usta sanatçıların ve mimarların bıraktığı izler üzerinden mitolojik bir yaklaşımla ele alıyorum. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü olarak şehrimizin tüm kültürel ve doğal zenginliklerini gün yüzüne çıkarıp sosyo-kültürel ile sosyo-ekonomik katkı sağlamak için çalışmalar gerçekleştirirken, kaleme aldığım kitapları da gelecek nesillere birer belge niteliğinde sunmaya devam ediyorum" şeklinde konuştu.

Ayrıca, üçüncü kitap çalışmasının müjdesini de veren Atıcı, "Yeni çalışmamızda Orta Asya'dan Harput'a gelen usta sanatçıların ve mimarların yapılara işlediği sembolleri mitolojik bir bakış açısıyla inceliyoruz. Bir yandan müdürlük görevimizle şehrimizin sosyo-kültürel ve ekonomik kalkınmasına katkı sağlarken, diğer yandan kaleme aldığımız bu eserlerle geleceğe kalıcı birer mektup bırakıyoruz" ifadelerini kullandı.