Ziya Gökalp'e vefa

Türk düşünce hayatının önemli isimlerinden Ziya Gökalp'ın doğumunun 150. yılı olan 2026 yılı, TÜRKSOY Daimî Konseyi'nin kararı ve Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın teklifiyle "Ziya Gökalp Anma Yılı" ilan edildi. Türkçülük ideolojisinin kurucularından olan Gökalp, 1876-1924 yılları arasında yaşamış ve Türk kolektif bilincinin inşasına büyük katkılar sağladı.

ZİYA GÖKALP KİMDİR? 1875-1924

Tam adı Mehmet Ziya Gökalp olan düşünür, 23 Mart 1875'te Diyarbakır'da doğmuş, 25 Ekim 1924'te İstanbul'da vefat etmiştir. Eğitimine Diyarbakır'da başlayan Gökalp, amcasından geleneksel İslam ilimlerini öğrendi. 1895 yılında İstanbul’a giderek Baytar Mektebi’ne (Veteriner Fakültesi) kaydoldu. Burada Jön Türkler ile ilişki kurarak İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne katıldı. 1898 yılında tutuklanarak bir yıl cezaevinde kaldı, ardından 1900’de Diyarbakır’a sürgüne gönderildi.

1908’de II. Meşrutiyet’in ilan edilmesiyle Diyarbakır’a döndü ve İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Diyarbakır şubesini kurdu. Peyman gazetesini çıkardı. 1909’da Selanik’te toplanan İttihat ve Terakki Kongresi’ne Diyarbakır delegesi olarak katıldı ve 1910’da Genç Kalemler dergisinde yazılar yazmaya başladı. 1912’de Ergani Maden’den Meclis-i Mebusan’a milletvekili olarak seçildi.

Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti yenilince tüm görevlerinden alındı ve 1919’da İngilizler tarafından Malta’ya sürgüne gönderildi. İki yıl sürgünde kaldıktan sonra Diyarbakır’a döndü ve Küçük Mecmua’yı çıkardı. 1923 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Diyarbakır milletvekili olarak girdi ve Maarif Vekâleti (Milli Eğitim Bakanlığı) Telif ve Tercüme Heyeti Başkanlığı’na atandı.

Ziya Gökalp, Türkçülük düşüncesini sistemleştiren en önemli isimlerden biri olup, milli edebiyatın gelişmesine büyük katkılar sağlamıştır. Sosyoloji ve Türk kültürü üzerine birçok eser kaleme almış, Türk toplumunun modernleşmesi için bilimsel ve kültürel çalışmalar yapmıştır.

Eserleri:

- Kızıl Elma

- Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak

- Yeni Hayat

- Altın Işık

- Türk Töresi

- Doğru Yol

- Türkçülüğün Esasları

- Türk Medeniyet Tarihi

- Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler

- Altın Destan

- Üç Cereyan

- Limni ve Malta Mektupları

- Hars ve Medeniyet

- Felsefe Dersleri

- Kuğular