Tesbihcilikte Erzurum yaklaşımı

Erzurum’da tesbih ustaları Cengizhan Çelik ve Kadir Polat, farklı teknikleri bir arada kullanarak Oltu taşı, kuka ve fildişi gibi materyalleri gümüş ve altın işlemelerle adeta sanat eserine dönüştürüyorlar. Yarma sanatı, çakım sanatı, telkâri sanatı, nokta sanatı ve bunun gibi birçok sanatı tespit yapımında kullandıklarını belirten ustalar, bazı tespihlerin daha yapım aşamasında satıldığını söylediler.

Erzurum’un Yakutiye ilçesi Pelit Meydanı’ndaki atölyelerinde yarma, çakım, nokta işçiliği, telkâri, oymacılık, gravür ve firuze-mercan sanatlarını bir araya getiren ustalar, tasarımına göre yapımı 4 gün ile 1 ay arasında değişen tespihler üretiyor. Fiyatları 50 bin ila 100 bin lira arasında olan tespihler, kimi zaman yapım aşamasındayken alıcı buluyor. Tespihlerin işlenme sürecinde her bir tane üzerinde müşterinin talebine göre 500 ila 900 arasında delik açılıyor. Açılan delikler gümüş veya altın materyallerle tek tek doldurulurken, 33 taneden ve bir imameli bölümden oluşan tespihlerde on binlerce noktada ince işçilik gerçekleştiriliyor. Ustalar, farklı teknikleri bir arada kullanarak her bir tespihi tasarımına ve müşterinin isteğine göre hazırlıyor.

"Türkiye’de, hatta dünyada tek atölyeyiz"

Tespihlerle 9 yaşından bu yana ilgilendiğini ve yaklaşık 24 yıldır bu alanda çalıştığını belirten 33 yaşındaki Cengizhan Çelik, farklı materyaller üzerinde çeşitli işleme tekniklerini uyguladıklarını ifade ederek, "Tespihin genel olarak yarma, çakım sanatı, firuze sanatı, işte ivory dediğimiz diş tespihler, Oltu taşı, kuka, hepsine gümüş işleme yapıyoruz. Genel olarak gümüş ve altın materyaller olmak başta olmak üzere fildişi, kuka, Oltu taşı, bu materyallere çalışıyoruz. Ortalama tespihin modeline göre bir hafta süren de var, bir ay süren de var, 4 gün süren de var. Biz her iki sanatın da aslında ortak temsilcisiyiz. Yarma sanatını da icra eden birçok ustamız, çakım sanatını da icra eden birçok ustamız var ama ikisini birleştiren şu anda Türkiye’de, hatta dünyada tek atölyeyiz, tek ekibiz. Yapım aşamasında attığımız videolar dâhilinde aynı gece giden ürün bile var daha bitmeden. Yani o gece giden de var. Bittikten sonra görüp o şekilde alanlar da var ama hemen gidiyor genellikle. Yani şöyle söyleyeyim, bunu Türkiye’de değil, dünyada uzaya çıkalım, farklı yaşam formlarını bulup, onlara soralım, şu anda bu iki sanatı aynı anda icra edebilen başka bir temsilci yok şu an" dedi.

"Birçok sanatı aynı anda icra ediyoruz"

17 yıldır tespih sektöründe çalıştığını belirten 30 yaşındaki Kadir Polat ise, "Şu anda da Cengizhan Çelik ile beraber çalışıyorum. Sanat çeşitliliğimiz birden fazla var. Sanat çeşitliliği sadece nokta işçiliği değil; nokta işçiliği, yarma işçiliği, telkâri sanatı, firuze, mercan sanatı, oymacılık, gravür işçiliği, birçok sanat çeşitliliğimiz mevcut. Ağırlıklı olarak şu an fildişi, yani ivory diye bilinen fildişi üzerinde işleme yapıyoruz. Yarma ve çakım işçiliği, telkâri işçiliği yapıyoruz. Onun dışında Oltu taşı ağırlıklı tespihlerimiz var, kuka tespihlerimiz var. Şu an sadece bu üç materyali çalışıyoruz. Gümüş olarak çalışıyoruz, gümüş ve altın olarak çalışıyoruz. Onun dışında materyal çalışmıyoruz şu anda. Şöyle birçok tespih yapım ustası tabii ki var, hepsi kıymetli bizler için ama şu an dediğiniz gibi bulunduğumuz ortam Türkiye’nin en kapsamlı sanat atölyesidir. Yani aynı anda bir ve birden fazla sanatın bir arada bulunduğu atölyedir. Yarma sanatı, telkâri sanatı, nokta sanatı ve bunun gibi birçok sanatın aynı anda döndüğü bir yerdeyiz şu anda ve birçok sanatı kendimiz icra ediyoruz. Baştan sona bütün aşamalarını kendimiz yapıyoruz" diye konuştu.